امروزه با افزایش جمعیت جهان و نیاز به تأمین غذا از یک طرف و کمبود آب، انرژی و زمین های قابل کشت از طرف دیگر، کشاورزی سنتی دیگر پاسخگوی نیاز غذایی جمعیت جهان نیست از این رو کشاورزی هوشمند بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. اینترنت اشیاء یک فناوری نوین است که قادر به ارائه راه حل های بسیاری برای مدرنیزاسیون کشاورزی می باشد. فناوری اینترنت اشیاء اطلاعات قابل اطمینانی در مورد بذری که باید کشت شود، میزان بذر، بهترین زمان کاشت و برداشت و همچنین پیش بینی میزان محصولی که برداشت می شود به کشاورز ارائه می دهد. در این مقاله، با مطالعه تحقیقات و پژوهش های انجام شده از طریق جمع آوری داده ها با روش کتابخانه ای و مطالعه منابع علمی در زمینه فناوری اینترنت اشیاء و همچنین زیرساخت های لازم جهت استقرار و نیز پتانسیل و ظرفیت های این فناوری در حوزه کشاورزی پرداخته شده است. در پژوهش حاضر به مرور مزایای بکارگیری اینترنت اشیاء در بخش کشاورزی هوشمند از جمله افزایش عملکرد محصول ناشی از برنامه ریزی مناسب زمان کاشت بذر، برداشت محصول، بهینه سازی مصرف آب پرداخته شده است. همچنین برنامه ریزی جهت به کارگیری روش های مناسب آبیاری با توجه به میزان آب مورد نیاز هر گیاه و هر منطقه آب و هوایی، شناسایی به هنگام آفات و بیماری های گیاهی و اعلام هشدارهای لازم به کشاورز جهت تصمیم گیری و انجام اقدامات لازم برای دفع آفات با بهره مندی از اطلاعات دریافتی از حسگرهای مستقر در مزرعه از دیگر مزایایی است که در این پژوهش به آن پرداخته شده است.

یکی از مشکلات پیش رو در قرن حاضر و آینده، تغییر اقلیم می باشد که بخش کشاورزی در حین متأثر شدن از تغییرات اقلیم، بر آن نیز اثر می گذارد. کشاورزی اقلیم هوشمند، رهیافتی است که به دنبال تعدیل اثرات متقابل کشاورزی و پدیده تغییر اقلیم می باشد. از طرفی اقدامات کشاورزی اقلیم هوشمند برای کمک به کشاورزان برای ارتقای بهره وری و همچنین افزایش میزان سازگاری با تغییرات اقلیمی و کاهش انتشار گازهای گلخانه ای معرفی شده اند. لذا هدف از انجام این پژوهش میزان پذیرش کشاورزان شهرستان بهبهان، در بکارگیری این اقدامات است. در راستای دستیابی به این هدف، از روش توصیفی- همبستگی و علّی رابطه ای و ابزار پرسشنامه استفاده شده است که روایی آن به تأیید کارشناسان جهاد کشاورزی شهرستان بهبهان، اعضای هیأت علمی گروه ترویج و آموزش کشاورزی و مدیریت منابع آب دانشگاه تربیت مدرس رسید. جهت تعیین پایایی این ابزار با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ  (0/85 ≥ α ≥ 0/70) محاسبه گردید. جامعه آماری مورد مطالعه را کشاورزان ساکن در حوضه آبخیز مارون در شهرستان بهبهان تشکیل دادند که به طور مداوم در معرض پدیده تغییر اقلیم قرار دارند (51838N=). تعداد اعضای نمونه تحقیق با استفاده از جدول کرجسی و مورگان 177 نفر تعیین شد که به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شده و به سوالات تحقیق پاسخ دادند. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار  SPSSنسخه 26 استفاده شد. یافته های توصیفی این تحقیق نشان داد که اکثریت پاسخگویان مرد بودند، میانگین سن آن ها 38/34 سال بود، بیش تر پاسخگویان تحصیلات بالای دیپلم داشتند. اکثریت پاسخگویان تنها به شغل کشاورزی اشتغال داشتند و اکثریت آنان از مراکز خدمات جهاد کشاورزی مشاوره دریافت می نمودند. سه متغیر تصمیم به استفاده از فناوری با ضریب 0/648، برداشت ذهنی از سودمندی با ضریب 0/355 و برداشت ذهنی از سهولت با ضریب 0/328 به ترتیب دارای بیش ترین اثر علی کل بر روی استفاده از فناوری های کشاورزی اقلیم هوشمند بودند.

مقدمه و هدف: بخش کشاورزی به­ عنوان یکی از ظرفیت های بالقوه و مهم می تواند در فرآیند توسعه اقتصادی کشور نقش بی بدیلی ایفا کند. به کارگیری فناوری در این حوزه نقش بسیار مهمی در افزایش تولید، ارتقای بهره وری و دستیابی به بازارهای جهانی ایفا می کند. پیشرفت در فناوری های نوظهور موجب تغییر پارادایم در حوزه کشاورزی شده است. در حال حاضر، این انقلاب که بر پایه فناوری های دیجیتال است به­ عنوان راه حلی برای تحول در حوزه کشاورزی به روشی انعطاف پذیر و پایدار در نظر گرفته می شود. هدف این پژوهش، بررسی روندهای فناورانه و کارکرد آن ها در زنجیره کشاورزی جهت گذار موفقیت آمیز به ­سمت کشاورزی هوشمند است. مواد و روش ها:  این پژوهش از نظر هدف کاربردی است و با استفاده از روش مرور نظام مند به تحلیل پژوهش های انجام ­شده در حوزه کشاورزی می پردازد. جامعه آماری این پژوهش تمامی مقالاتی که به زبان انگلیسی در حوزه موضوعی کشاورزی هوشمند در بازه زمانی 2011-2022 و در پایگاه WoS و Scopus  به چاپ رسیدند، است. 3257 مقاله در مرحله اول شناسایی و برای تحلیل علم سنجی وارد نرم افزار Vosviewer (1.16.09) شد. سپس با استفاده از سوال پژوهش و رویکرد پریسما 33 مقاله برای مطالعه تمام متن در بخش کیفی پژوهش انتخاب شد. یافته ها: در بخش تحلیل استنادی اسناد با استفاده از نقشه های دانشی، روند رشد مقالات علمی این حوزه، تعیین مجلات، مراکز تحقیقاتی و کشورهای فعال، تعیین نویسندگان با بیشترین مقالات، شناسایی شبکه های علمی و ارزیابی میزان مرجعیت آن ها شناسایی شد. در بخش کیفی نیز مطالعه پژوهش ها، اینترنت اشیاء را به­ عنوان مهم ترین حوزه فناورانه در بخش کشاورزی نشان می دهد. فناوری های هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، کلان داده، زنجیره بلوکی، شبکه حسگرهای بی سیم، سنجش از راه دور، حسگرها، رایانش در ابر، مه و لبه، شبکه گسترده کم مصرف به­عنوان فناوری های همگرا، شناسایی و در چهار دسته جمع آوری داده ها، محاسبات و ارتباطات، امنیت و یکپارچگی داده ها و پیش بینی و یادگیری طبقه بندی شدند. انتظار می رود، دانش خلق­ شده به­عنوان مبنایی مهم برای مدیران و سیاست گذاران در جهت اثرگذاری مطلـوب بـر اسـتراتژی هـا، سیاست ها و برنامه های توسعه ای حوزه کشاورزی قرار گیرد. نتیجه گیری: با توجه به روندهای شناسایی­ شده، دولت با اتخاذ اقدامات و ایجاد بسترهای مناسب نظیر توسعه زیرساخت های فنی، زیرساخت انسانی، حمایت از تحقیقات و توسعه، تشویق به کشاورزی هوشمند، حمایت مالی و توسعه بازارهای تضمینی می تواند به توسعه کشاورزی هوشمند و افزایش بهره وریِ این حوزه کمک کند و در نهایت به توسعه پایدار و افزایش توانمندی های کشور منجر شود.

اینترنت اشیاء به مجموعه فرآیند های هوشمند، پیشرفته و پیچیده که در راستای تسهیل در کلیه امور کشاورزی و آبیاری گرد هم آمده اند و فناوری جدیدی است که به عنوان یک شبکه جهانی از ماشین آلات و دستگاه های قادر به تعامل با یکدیگر، تصور می شود. همچنین به عنوان یکی از مهم ترین زمینه های فناوری آینده شناخته شده است. این سیستم از سه قسمت انواع حسگرها، شبکه ارتباطی، واحدهای پردازش اطلاعات و درگاه های هوشمند و واحد مدیریت داده و پردازش تشکیل شده که احساس، توانایی فکر کردن، تصمیم گرفتن و واکنش به محیط فیزیکی را از مغز انسان الهام می گیرد. در این مطالعه از پیشینه تا کاربردهای اینترنت اشیاء بررسی شده و سپس کاربرد این مفهوم در علوم آبیاری به ویژه در خودکارسازی و هوشمند سازی سامانه های آبیاری در مزرعه و ابزارهای رایج نظیر حسگرهای درون مزرعه ای، شبکه حسگرهای بی سیم، ماهواره ها و استفاده از پهپادها که به عنوان یک وسیله در جهت نیل به هدف ارتباط بین اینترنت اشیاء و سامانه های هوشمند آبیاری در مزارع به شمار می روند معرفی گردیده است.

سرعت توسعه اینترنت اشیاء[1] و بطور کلی اینترنت نیازمند بهبود مستمر بازار، دستگاه­ها و دانش متخصصین در این رابطه می باشد. ظهور سنسورها و نرم­افزارهای مختلف که قادر به خواندن اطلاعات هستند باعث بهبود شرایط زندگی و استفاده حداکثری از منابع می شوند. کاربر می تواند نظارت و مدیریت بر محیط اطراف خود و همچنین نیازهای روزانه خود را با استفاده از سیستم های مختلفی که توسط اینترنت اشیاء حمایت می شوند انجام دهد. یکی از زمینه های کاری امیدبخش در خصوص اینترنت اشیاء، کاربرد آن در کشاورزی هوشمند می باشد. از این رو ترکیب اینترنت اشیاء و هوش مصنوعی[2] باعث ایجاد یک فرآیند پایدار در جهت بهبود فرآیند کشت و کار، استفاده بهینه از پارامترهای هواشناسی و در نهایت بهبود روند آبیاری می شود. یکی از رایج ترین تنش ها در زمینه کشاورزی که در اثر ناکافی بودن در تامین آب مورد نیاز گیاه به وجود می آید تنش خشکی می باشد، این پدیده هنگامی رخ می دهد که خاک از نظر آب در دسترس گیاه فقیر بوده و یا سرعت تبخیر و تعرق بالا باشد در این صورت به دلیل عدم تعادل آب در گیاه و خاک، پدیده کمبود آب و تنش خشکی رخ می دهد. از این رو گسترش اینترنت اشیاء با استفاده از سنسورهایی همچون کنترل دما، رطوبت و شدت نور می تواند به دستیابی میزان رطوبت یکنواخت برای بستر کاشت در فضای اطراف گیاه در گلخانه کمک کند. به منظور پیاده سازی کشاورزی هوشمند با استفاده از بکارگیری سنسورهای متعدد در راستای بررسی نقش اینترنت اشیاء به منظور پیش بینی زودهنگام در خصوص مدیریت و جلوگیری از ایجاد تنش و آسیب به محصولات گلخانه ای بسیار حائز اهمیت می باشد، و برای دستیابی به این مهم، نیاز به مدل های هوش مصنوعی برای پیش بینی های مدنظر در کمترین زمان می باشد. در این گزارش به بررسی این مهم پرداخته شده است که بکارگیری یک سیستم اینترنت اشیای هوشمند چگونه می تواند به افزایش کیفیت عملیات مرتبط با کشاورزی کمک کند. همچنین به بررسی این مورد پرداخته شده است که بر اساس دیتاهای صادر شده در بازه های زمانی مشخص از سنسورهای کنترل دما، رطوبت و شدت نور با استفاده از مدل تحلیلی منطق فازی[3] چگونه می­توان سیستم آبیاری گلخانه را کنترل کرد.

در دهه های اخیر کشت در محیط های گلخانه ای به عنوان یکی از راه حل های بالقوه جهت افزایش بهره وری منابع تولید و پاسخگویی به تقاضای غذایی فزاینده ناشی از رشد جمعیت مورد توجه کشورها قرار گرفته است. بااین حال، شکاف عملکردی قابل توجهی از نظر شاخص های عملکردی گلخانه ها نظیر عملکرد محصول، مصرف آب، انرژی و غیره در کشور ایران با کشورهای پیشرو در صنعت تولیدات گلخانه ای وجود دارد. یکی از راهکارهای مورد تأکید برای غلبه بر این چالش ها و بهینه سازی استفاده از منابع تولید، پیاده سازی فناوری های هوشمند در گلخانه ها است. با توجه به عدم توسعه فراگیر فناوری های هوشمند در گلخانه های استان تهران و اهمیت این استان در تولید محصولات گلخانه ای در کشور، مطالعه حاضر با هدف تحلیل توسعه کشاورزی هوشمند در گلخانه های استان تهران انجام گرفت. جامعه آماری پژوهش شامل 20 نفر از خبرگان موضوعی دارای سابقه تحقیقاتی یا اجرایی در زمینه هوشمندسازی گلخانه ها بودند. انتخاب این افراد نیز به روش هدفمند انجام شد. ابزار جمع آوری داده ها در این پژوهش مصاحبه نیمه ساختاریافته و پرسشنامه بود. در ابتدا با استفاده از مرور ادبیات موضوع و مصاحبه های نیمه ساختارمند با خبرگان موضوعی، متغیرهای عوامل مؤثر بر توسعه کشاورزی هوشمند در گلخانه ها (شامل مؤلفه ها، الزامات و چالش های توسعه کشاورزی هوشمند) شناسایی شدند. سپس، از خبرگان خواسته شد تا اثرات متقاطع، متغیرهای شناسایی شده را از طریق مقایسه زوجی ارزیابی کنند. درنهایت، تجزیه و تحلیل داده ها به روش تحلیل اثرات متقابل با استفاده از نرم افزار MICMAC انجام شد. بر مبنای تحلیل شبکه روابط اثرگذاری و اثرپذیری به ترتیب الزامات و چالش های اقتصادی، الزامات و چالش های فنی و زیرساختی، الزامات قانونی و مقرراتی و الزامات نهادی به عنوان تأثیرگذارترین متغیرهای مؤثر بر توسعه کشاورزی هوشمند در استان تهران شناسایی شدند.

هدف: کشاورزی هوشمند (SA) یک روش انقلابی برای کشاورزی است که با استفاده از فناوری های پیشرفته مانند حسگرها، ربات ها و تجزیه و تحلیل داده ها، بهره وری محصول را به حداکثر می رساند و آسیب های زیست محیطی را کاهش می دهد. با استفاده کمتر از آفت کش ها، کودها و سایر موادی که به اکوسیستم ها آسیب می رسانند، کشاورزی هوشمند به دنبال افزایش راندمان تولید و سازگاری بیشتر روش های کشاورزی با محیط زیست است. ترکیب شبکه های حسگر بی سیم (WSN) با فناوری های میکروسیال آزمایشگاهی روی یک تراشه برای نظارت و مدیریت بلادرنگ سلامت گیاه یکی از جدیدترین پیشرفت ها در SA است. نتایج: بیوتکنولوژی کشاورزی (ABT) در ارتباط با آشکارسازهای میکروسیال شبکه ای ممکن است شناسایی و کنترل بیماری های گیاهی را بهبود بخشد. این حسگرهای زیستی می توانند حتی سطوح کمی از پاتوژن ها را در بافت های گیاهی یا نمونه های محیطی شناسایی کنند زیرا بسیار حساس، ارزان و قابل حمل هستند. روش های کشاورزی دقیق و تصویری کامل از انتشار بیماری با ادغام این حسگرهای زیستی در یک شبکه حسگر بی سیم (WSN) امکان پذیر می شود، که اجازه می دهد داده ها به صورت بی سیم به یک سرور مرکزی برای تجزیه و تحلیل بلادرنگ ارسال شوند. نتیجه گیری: به منظور شناسایی بیماری های گیاهی، سیستم های کشاورزی سنتی اغلب به تکنیک های زمان بر از جمله بازرسی های بصری، نمونه برداری دستی و آزمایش های آزمایشگاهی تشخیصی وابسته هستند. بیوسنسورهای میکروسیال روشی سریعتر و دقیقتر برای تشخیص بیماری های گیاهی به صورت محلی و در زمان واقعی ارائه می دهند. این فناوری ها، هنگامی که با شبکه های حسگر بی سیم (WSN) ادغام می شوند، چارچوبی مؤثر برای پایش مداوم سلامت گیاه فراهم می کنند و به کشاورزان اجازه می دهند بیماری ها را زود تشخیص دهند و اقدامات فوری را انجام دهند.

پذیرش کم فناوری های کشاورزی اقلیم هوشمند توسط کشاورزان در مناطق درحال توسعه که معیشت کشاورزی در آن ها توسط بلایای مرتبط با اقلیم نظیر خشکسالی تهدید می شود، همچنان یک معمای نگران کننده است. الگوهای پذیرش با شایستگی های کشاورزی اقلیم هوشمند در امنیت غذایی و تاب آوری اقلیمی متناسب نیست و توجه به ویژگی های اجتماعی- روان شناختی در رابطه با الگوهای رفتاری و نگرشی در پذیرش کشاورزی اقلیم هوشمند کمیاب است. بر همین اساس، هدف پژوهش حاضر بررسی پذیرش کشاورزی اقلیم هوشمند در دشت سیستان با استفاده از مدل توسعه یافته پذیرش فناوری بود. این مطالعه در بین کشاورزان دشت سیستان (6000N = ) در استان سیستان و بلوچستان انجام شد. نمونه با استفاده از نمونه گیری طبقه ای تصادفی با انتساب متناسب، 361 کشاورز تعیین گردید. نتایج آشکار کرد که متغیرهای درک سودمندی، سهولت درک شده، هنجارهای ذهنی و نگرش کشاورزان تأثیر معنی داری بر قصد آن ها برای به کارگیری اقدامات کشاورزی اقلیم هوشمند داشت. همچنین، هنجارهای ذهنی و نگرش کشاورزان نسبت به کشاورزی اقلیم هوشمند تأثیر مثبت و معنی داری بر درک سودمندی و سهولت درک شده داشتند. این نشان دهنده نقش حیاتی تأثیرات اجتماعی در شکل دهی نگرش ها و رفتار برای پذیرش اقدامات کشاورزی اقلیم هوشمند توسط کشاورزان است و می تواند در آموزش کشاورزان در مورد تغییرات اقلیمی مفید باشد.

یکی از مفاهیمی که انتظار می رود با هوشمند شدن شهرها، دچار تحول شود، مفهوم مشارکت شهروندان در امور شهرسازی و مدیریت شهری است. بویژه در شهری چون تهران که میزان مشارکت تا نقطه مطلوب، فاصله زیادی دارد. مسأله آن است که اگر پیدایش شهرهای دیجیتالی و هوشمندسازی شهرها از ابعاد و جنبه های مختلف بر شهر و شهرنشینی، مدیریت شهر و زندگی در شهرها اثر می گذارد، بر روی مشارکت که مفهومی با اهمیت بسیار بالا بوده و درای آورده های بالقوه بی شمار در مدیریت شهری است-چه تأثیری دارد و آینده مشارکت شهروندان در بستر شهرهای هوشمند و پویا، چه تحولاتی به خود خواهد دید؟ پژوهش به شیوه توصیفی-تحلیلی، ضمن استفاده از روش ها و ابزارهای مطالعاات اسنادی در بخش مبانی نظری و پیشنه های پژوهشی و سپس بر پایه راهبرد پیمایش (پرسشنامه شهروندان و پرسشنامه خبرگان و متخصان)، سعی نمود نسبت به گردآوری داده ها و سپس تجزیه و تحلیل آنها اقدام نماید. نتایج نشان دهنده تأیید فرضیه پژوهش است، زیرا نمره گزاره ها از حداقل قابل قبول (3.1) بالاتر و انحراف معیار نیز تقریبا در همه موارد، زیر 1 بوده است. همچنین آزمون تی تک نمونه ای نشان از تأیید گزاره ها داشت. نتیجه پژوهش، شامل ارائه ابعاد، مؤلفه ها و شاخص های مشارکت در شهر هوشمند و پویا در تهران به عنوان الگوی تمام نمای شهر ایرانی است.